In het kader van de landelijke aanpak 'mentale gezondheid: van ons allemaal' vertaalde het Trimbos-instituut recente (inter)nationale richtlijnen naar een leidraad voor onder andere arboprofessionals.

'Een organisatiebrede aanpak van mentale gezondheid op het werk' heeft als doel dat organisaties mentaal gezond blijven of worden. En dat is nodig, want maar liefst 20% van de werknemers gaf in 2022 aan dat zij mentale klachten ervaren. 

Voorkomen, optimaliseren, ondersteunen  

Trimbos houdt 3 stadia van mentale gezondheid aan: voorkomen, optimaliseren en ondersteunen. 

• Voorkomen: Richt de werkomgeving zo in dat psychosociale risico’s tot een minimum worden beperkt en voorkom dat werknemers last krijgen van mentale klachten. 
• Optimaliseren: Versterk het bewustzijn, de vaardigheden en de mogelijkheden om mentale klachten te herkennen en er vroegtijdig naar te handelen om mentale gezondheid van werknemers te optimaliseren. 
• Ondersteunen: Ondersteun werknemers met mentale klachten om aan het werk te gaan, te blijven en zich goed te voelen op het werk. 

De leidraad kan arboprofessionals helpen bij het ontwikkelen van beleid en het implementeren van maatregelen voor deze 3 stadia, om een mentaal gezonde organisatie te worden of te blijven. Het document is geschikt voor organisaties vanaf ongeveer 200 medewerkers.  

De organisatiebrede aanpak staat centraal 

Een organisatiebrede aanpak betekent op alle niveaus van de organisatie acties ondernemen om de mentale gezondheid van medewerkers te bevorderen. Dus naast individuele interventies voor werknemers, kijk je ook naar mogelijkheden op teamniveau en naar mogelijke structurele veranderingen in de hele organisatie. 

Het idee hierachter is dat je zo vanuit een breed perspectief naar risico's kijkt. Je besteedt proactief en blijvend aandacht aan de preventie van mentale problemen. En je implementeert passende maatregelen op verschillende momenten en op verschillende niveaus binnen de organisatie. 

De voordelen van een organisatiebrede aanpak 

Een organisatiebrede aanpak van mentale gezondheid op het werk biedt volgens Trimbos veel voordelen. Voor zowel de werknemers zelf als de organisatie als geheel. Enkele voordelen zijn: 

• Psychologisch veilige omgeving creëren: Het bevorderen van mentale gezondheid creëert een positieve en ondersteunende bedrijfscultuur. Dit kan leiden tot betere samenwerking, meer creativiteit, innovatie en hogere prestaties binnen de organisatie.
• Verzuim(kosten) verminderen: Mentale klachten kunnen leiden tot verzuim, wat ook kosten met zich meebrengt voor de organisatie. Door te investeren in de mentale gezondheid van werknemers kun je de continuïteit van het werk waarborgen én verzuimkosten verminderen.
• Productiviteit verbeteren: Werknemers met een goede mentale gezondheid zijn over het algemeen productiever en presteren beter in hun werk. Werknemers die zich gewaardeerd voelen en in een gezonde werkomgeving werken, zullen hun talenten beter kunnen benutten. Dit leidt ook tot meer werkplezier en betrokkenheid.
• Wettelijke verplichtingen nakomen: Organisaties zijn wettelijk verplicht om psychosociale risico's voor werknemers te voorkomen. En discriminatie op basis van mentale gezondheid is verboden. Een organisatiebrede aanpak van mentale gezondheid helpt om te voldoen aan deze wettelijke verplichtingen. 

De 7 voorwaarden voor succes 

De leidraad beschrijft 7 cruciale elementen die bijdragen aan een succesvolle implementatie van de organisatiebrede aanpak. Deze voorwaarden zijn: 

1. Eigenaarschap 

Het is essentieel dat het leiderschap binnen de organisatie betrokken is bij het bevorderen van mentale gezondheid. Dat het de implementatie van maatregelen op dit gebied ondersteunt. Leiders kunnen de noodzaak van mentale gezondheid benadrukken door het onderwerp op de agenda te houden. En daarbij verantwoordelijkheden aan specifieke personen toe te wijzen om actie te ondernemen. 

2. Rechten 

Werknemers hebben het recht om volledig en effectief deel te nemen aan het werk, zonder discriminatie op basis van mentale gezondheid. Het opstellen van beleid over psychologische en sociale veiligheid is belangrijk om een gezonde werkomgeving te waarborgen. 

3. Investering 

Er moet voldoende geld zijn om mentale gezondheid aan te pakken. Het is belangrijk dat medewerkers beschikken over de juiste kennis en vaardigheden om hun mentale gezondheid op peil te houden. Training en scholing op dit gebied kunnen hierbij helpen. Investeer dus in de mentale gezondheid van werknemers met trainingen. 

4. Implementatie en communicatie 

Draagvlak creëren binnen de organisatie en communiceren over het belang van mentale gezondheid zijn cruciaal. Werknemers moeten op de hoogte zijn van de maatregelen die worden genomen en zich gesteund voelen door de organisatie. 

5. Participatie 

Het is verstandig om werknemers te betrekken bij de ontwikkeling en implementatie van beleid en maatregelen op het gebied van mentale gezondheid. Samenwerking en participatie zorgen voor draagvlak en verhogen de effectiviteit van de aanpak. 

6. Bewijs 

De effectiviteit van de genomen maatregelen monitoren en evalueren is essentieel. Zo kun je bepalen wat werkt en waar verbeteringen nodig zijn. Door regelmatig te evalueren kun je de aanpak bijsturen en optimaliseren. 

7. Wetten en regels 

Stel beleid op dat in overeenstemming is met de geldende wetten, regels en voorschriften rondom een gezonde en veilige werkomgeving. Door te voldoen aan de wettelijke vereisten rondom mentale gezondheid, kun je zorgen voor een werkomgeving waarin werknemers optimaal kunnen functioneren en gedijen. 

Aanbevolen acties 

Trimbos deelt veel aanbevelingen in de leidraad, voor alle 3 de stadia van mentale gezondheid. Mogelijk nuttige acties variëren, afhankelijk van de specifieke behoeften en omstandigheden van een organisatie. Enkele algemene aanbevelingen zijn: 

• Verminder risicofactoren: Identificeer en pak werkgerelateerde risicofactoren aan die de mentale gezondheid van medewerkers kunnen beïnvloeden. Zoals hoge werkdruk, gebrek aan autonomie, onduidelijke verwachtingen en gebrek aan sociale steun.
• Creëer een ondersteunende werkomgeving: Stimuleer een cultuur waarin open communicatie, begrip en ondersteuning voor mentale gezondheid centraal staan. Denk aan flexibele werktijden, toegang tot counseling of coaching en het verminderen van stigma rondom mentale gezondheidsproblemen.

• Stimuleer zelfzorg: Moedig medewerkers aan om goed voor zichzelf te zorgen door voldoende rust, lichaamsbeweging, gezonde voeding en het zoeken van professionele hulp indien nodig.
• Geef voorlichting en training: Zorg voor educatieve programma's en trainingen over mentale gezondheid, stressmanagement, veerkracht en het herkennen van tekenen van psychische problemen.
• Evalueer en monitor: Zorg voor regelmatige evaluatie van het mentale gezondheidsbeleid en de effectiviteit van genomen maatregelen. Pas interventies aan op basis van feedback en resultaten. 

Bron: De leidraad 'Een organisatiebrede aanpak van mentale gezondheid op het werk' is samengesteld met inbreng van experts van de Beroepsvereniging voor arbeids- en organisatiedeskundigen (BA&O), de Nederlandse Vereniging voor Arbeids- en Bedrijfsgeneeskunde (NVAB) en de kenniskring Psychosociale Arbeidsbelasting van TNO en het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid.