De cao-onderhandelingen zijn weer van start gegaan en dat is ook te merken aan het aantal stakingen. Zo waren onlangs de stakingen van de sjorders in de haven van Rotterdam en die van het grondpersoneel van KLM veel in het nieuws.
De drempel om collectieve acties zoals stakingen te verbieden, is hoog. De rechter zal namelijk kijken of er sprake is van een maatschappelijk dringend noodzakelijke situatie. Als een staking bijvoorbeeld leidt tot ernstige risico’s voor de openbare orde, nationale veiligheid of de gezondheid van mensen, kan de rechter besluiten de staking te verbieden of te beperken. Zo verbood de rechter de staking in apotheken van 23 tot 30 december 2024, omdat die de gezondheid van mensen in gevaar kon brengen.
Bij stakingen in de Rotterdamse haven en op Schiphol kunnen organisaties zich al vrij snel beroepen op het in het geding zijn van de nationale veiligheid en/of de openbare orde. Maar andere bedrijven, zoals de bakker om de hoek of een fabriek, kunnen dat niet. "Ik denk dat daar om die reden dan ook niet snel een streep door acties zal worden gezet", zegt Pieter de Ruiter, arbeidsrechtadvocaat bij Pallas Advocaten. In HR-Rechtspunt loodst hij HR aan de hand van de staking bij het grondpersoneel van KLM door het stakingsrecht heen.
De rol van HR
Anticiperen
KLM kan aan de onderhandelingstafel anticiperen op stakingen. "Je kunt daar al een inschatting maken van hoe ver de bonden en het bedrijf uit elkaar zitten en wat de bereidheid is om op te schuiven", zegt De Ruiter.
HR kan daar een belangrijke rol in spelen, doordat het voelsprieten moet hebben in de organisatie en daardoor weet wat er speelt bij werknemers en wat hun eisen zijn. Misschien zijn die eisen wel minder hoog dan die van de bonden en hoef je ook niet zo ver mee te schuiven.
Tekst gaat verder onder de video
Draaiboek
Het mooiste is wanneer HR de lessen van de vorige stakingen bijhoudt, zodat dat draaiboek er bij collectieve acties weer bij gepakt kan worden. "HR kan een belangrijke rol spelen bij het enigszins in goede banen leiden van de acties. Welke veiligheidsaspecten zijn er? Het is natuurlijk niet de bedoeling dat medewerkers op een plek gaan staan waar het gevaarlijk is. HR zit niet altijd aan tafel bij de cao-onderhandelingen, maar kan dit soort dingen wel doorgeven aan het management of de personen die er namens het bedrijf wél bij zitten."
Communiceren
Daarnaast heeft HR een belangrijke rol in de communicatie. "Als er mensen buiten je fabriek in de kou staan te staken, ga je ze dan een kopje koffie aanbieden? Om toch te laten zien dat je elkaar het licht in de ogen gunt – ondanks de meningsverschillen?"
Behalve de stakers zijn er ook medewerkers die niet meedoen aan de acties. "Ook daar moet je zorg voor dragen", vervolgt De Ruiter. "Zorg dat ze geïnformeerd worden. Zij komen straks aan op het werk en zien de helft van hun collega's voor de deur staan. Geef hun handvatten over hoe ze daarmee moeten omgaan, hoe ze met hen in discussie kunnen en hoe ze respectvol naar elkaar toe kunnen blijven."
Die rol ervaart Ghislaine Aarts, directeur HR van Arriva, ook als er bij hen wordt gestaakt. Ze vertelt erover in onderstaand interview.
Geen loondoorbetaling
Tot slot heeft HR een administratieve rol te vervullen: je hoeft de stakers namelijk niet door te betalen. Werknemers die aangesloten zijn bij een vakbond, krijgen meestal vanuit die stakingskas een vergoeding.
Beluister de podcast voor meer achtergrondinformatie over het stakingsrecht en de rol van HR hierin.
Nieuwe aflevering: elke eerste woensdag van de maand
Deze podcast is onderdeel van een serie. Nieuwe afleveringen verschijnen altijd op de laatste woensdag van de maand. De volgende aflevering komt uit op woensdag 26 november 2025, dan met arbeidsrechtadvocaat Jacobien Frederix-Gianotten.
Volg de HR-Rechtspunt podcast (gratis)
Volg deze HR-rechtspunt podcast op Spotify en Apple Podcasts. Je kunt daar deze en eerder uitgezonden afleveringen gratis beluisteren. Volg ook het Spotifykanaal van PW.
