<P>De overheid wil fors bezuinigen. Er moeten rigoureuze keuzes worden gemaakt. Keuzes waar de politiek het primaat in heeft en de or geen aanspraak kan maken op het advies- of instemmingsrecht en het daaraan verbonden overlegrecht en beroepsrecht, behalve wat betreft de personele gevolgen. De or zal deze personele belangen maar slechts ten dele kunnen behartigen. Hoe speelt de or het spel? </P> <P><B>Stap 1. Bestuur neemt initiatief</B><br> Een college van B&W kondigt voor het komende jaar of jaren bezuinigingen aan. Vaak wordt daarbij al een richtinggevend bedrag genoemd. Zodra er geluiden zijn dat er bezuinigd moet worden, wacht de verkennende or niet af maar denkt hij na over wat dit kan betekenen. De or gaat met de bestuurder in gesprek en maakt afspraken over zijn rol in het proces. Zoals dat de or in de gelegenheid wordt gesteld zijn zienswijze kenbaar te maken, of dat de or om advies wordt gevraagd, gelet het politiek primaat. Mogelijke (on)gevraagde adviesmomenten zijn: de opdracht die aan de ambtelijke organisatie wordt versterkt om in kaart te brengen waar bezuinigd kan worden, de uitkomst van deze ambtelijke speurtocht voordat deze naar het college gaat, of het voorstel dat het college ter besluitvorming voorlegt aan de gemeenteraad.</P> <P><B>Stap 2. Ambtenaren aan het werk</B><br> Vervolgens krijgt het ambtelijke apparaat de opdracht met voorstellen te komen. Daarbij zien we meestal drie varianten, waarbij variant a en b het meeste voor komen: <UL> <LI>de diverse organisatieonderdelen krijgen een precieze taakstelling. Werkgroepen per organisatieonderdeel komen met voorstellen om de taakstelling dekkend te maken; <LI>de diverse organisatieonderdelen krijgen de opdracht met voorstellen te komen die moeten leiden tot anderhalf tot twee keer van het feitelijke taakstellende bedrag; <LI>op centraal niveau wordt een organisatiebrede werkgroep ingericht die met (integrale) bezuinigingsvoorstellen moet komen. Soms worden deelwerkgroepen ingesteld die ideeën moeten uitwerken. De voorstellen worden aangeboden aan het college dat daaruit keuzes maakt die deze voorlegt aan de gemeenteraad. </UL> De opdracht aan het ambtelijke apparaat geeft de bandbreedte aan waarbinnen gekeken wordt. Belangrijk is dat de or hier in elk geval goed insteekt op zijn informatiepositie. Hij mag op grond van zijn informatierecht geheel op de hoogte zijn van de voorbereidingen. Dat staat namelijk los van het politiek primaat. </P> <P><B>Stap 3. Politiek neemt een besluit</B><br> De gemeenteraad gaat in debat met het college, waarna een besluit van de gemeenteraad volgt. Het college voert dat besluit vervolgens uit. De or zal – al dan niet met een adviesaanvraag in de hand – zijn mening kenbaar maken. De strekking van het advies moet duidelijk en helder zijn. Als in dit stadium de personele gevolgen nog niet goed in beeld zijn, wordt het een advies onder voorbehoud, aangezien de or in elk geval formeel het recht behoudt te adviseren over de personele gevolgen, in afstemming met de rol die de bonden in het go hebben. </P> <P><B>Stap 4. Het ambtelijke apparaat werkt uit</B><br> Onder verantwoordelijkheid van de gemeentesecretaris wordt het collegebesluit uitgewerkt in uitvoeringsplannen. Aangezien de besluitvorming grotendeels binnen de politieke gremia blijft, en met name het budgetrecht van de gemeenteraad aan de orde is, zou de or vanwege het politiek primaat formeel pas zijn overlegrecht pas dan kunnen uitoefenen.</P> <P>Na het formeel genomen besluit, moet het apparaat de besluiten gaan uitvoeren. Vaak zijn nog niet alle personele gevolgen precies duidelijk. De or heeft daarom een tweeledige uitdaging: Het monitoren van de uitvoering van het genomen besluit, waaronder de afspraken die genomen zijn in het sociaal statuut en/of sociaal plan, en het adviseren over meer concrete uitwerkingen, waar dit door de or als nadrukkelijke nieuwe (uitvoerings-)besluiten wordt gezien. </P>